CPU Sıcaklığını Ölçüm Yaparak Kontrol Et

Bir yaz günü oyunun ortasında bilgisayarımın kendini kapatmasıyla tanıştım bu konuyla. Fişi çektim, taktım, açıldı; on beş dakika sonra yine kapandı. Donanım arızası sandım, oysa sorun basitti: işlemci kendini korumak için kapatıyordu. O günden sonra CPU sıcaklığı ölçüm alışkanlığı edindim ve dürüst olmak gerekirse bilgisayarımla ilgili en çok işime yarayan alışkanlık bu oldu. Çünkü sıcaklık, makinenin sana "bir şeyler yolunda değil" demesinin en erken ve en net yolu.

Aşağıda kendi kullandığım yöntemi anlatacağım. Ücretli bir şeye ihtiyacın yok, teknik bilgi de gerekmiyor; sadece nereye bakacağını ve gördüğün sayının ne anlama geldiğini bilmen yeterli.

Sıcaklığı Nasıl Ölçüyorum: Araçlar ve Doğru Okuma

İşlemcinin içinde zaten sıcaklık sensörleri var. Yani bir termometre satın almana gerek yok, sadece o sensörleri okuyan bir yazılıma ihtiyacın var. Ben yıllardır aynı iki yolu kullanıyorum.

Ücretsiz izleme programları

Windows'ta HWiNFO ya da Core Temp gibi programlar işi fazlasıyla görüyor. Kurulumdan sonra karşına çekirdek çekirdek sıcaklık değerleri çıkıyor: anlık, minimum ve maksimum. Ben özellikle maksimum sütununa bakıyorum, çünkü asıl hikâyeyi o anlatıyor. Anlık değer 45 derece görünse bile maksimumda 98 yazıyorsa bir yerlerde tıkanma var demektir.

Kurulum yaparken dikkat etmen gereken tek şey, programı üreticinin kendi sitesinden indirmek. Sıcaklık ölçen programlar donanıma düşük seviyeden eriştiği için, rastgele bir indirme sitesinden alınan sürümler başına iş açabilir. Yazılım güncellemeleri konusunda anlattığım mantık burada da geçerli: kaynak neredeyse önemlidir, sürüm numarası kadar.

BIOS/UEFI üzerinden bakmak

Hiçbir program kurmak istemiyorsan, bilgisayarı açarken BIOS'a girip donanım izleme bölümünden sıcaklığı görebilirsin. Ama burada bir tuzak var: BIOS'ta gördüğün değer boştaki sıcaklıktır, üstelik henüz işletim sistemi yüklenmediği için genelde olduğundan biraz yüksek çıkar. Yani "BIOS'ta 50 derece gördüm, panik" demeye gerek yok. BIOS'u sadece programların hiç veri vermediği durumlarda referans olarak kullanıyorum.

Boşta ve yük altında iki ayrı ölçüm

Tek bir sayıya bakıp karar vermek en sık yapılan hata. Ben her zaman iki ölçüm alıyorum:

• Boşta: Bilgisayar açık, hiçbir şey yapmıyorsun, 5 dakika bekle ve bak.
• Yük altında: Ağır bir oyun, video render'ı veya uzun bir dosya sıkıştırma işlemi başlat, 10-15 dakika sonra bak.

Dosyaları zip'lerken işlemcinin nasıl zorlandığını fark etmişsindir; büyük bir arşiv oluşturmak aslında bedava bir yük testi görevi görüyor. Kaba bir yorumlama tablosu şöyle:

Dizüstü bilgisayarlar doğası gereği daha sıcak çalışır, benim laptopum yük altında rahatça 85'i görüyor ve bu onun için normal. Masaüstünde aynı değeri görsem rahatsız olurum.

Yüksek Sıcaklık Gördüğümde Sırayla Ne Yapıyorum

Ölçmek işin yarısı. Rakam yüksek çıktıysa ben şu sırayı izliyorum, en kolaydan en zora doğru.

Önce hava akışı ve toz

Vakaların çoğu burada çözülüyor. Kasanın ya da laptopun havalandırma delikleri kapalı mı? Laptopu yatağın üzerinde, yorganın üstünde mi kullanıyorsun? Fanın üzerinde keçe gibi toz tabakası var mı? Masaüstümü ilk defa açtığımda soğutucunun peteklerinde toz duvarı gördüm; basınçlı hava ile temizledikten sonra yük altındaki sıcaklık gözle görülür şekilde düştü. Temizlik yaparken fanı elinle tut, basınçlı havayla serbestçe dönmesine izin verme.

Sonra yazılım tarafı

Bilgisayar boşta bile sıcaksa, aslında boşta değildir. Görev Yöneticisi'ni açıp işlemci kullanımına bak. Arka planda bir güncelleme, bir bulut senkronizasyonu ya da tarayıcıda unuttuğun onlarca sekme işlemciyi sürekli meşgul ediyor olabilir. Tarayıcı hızını artırmak için yaptığım sekme ve eklenti temizliğinin yan etkisi, laptopun daha serin çalışması oldu. RAM kontrolünde olduğu gibi burada da hangi işlemin kaynağı tükettiğini isim isim görmek çok şey anlatıyor.

En son termal macun ve fan ayarları

İlk iki adım işe yaramadıysa sıra işlemci ile soğutucu arasındaki termal macuna geliyor. Bu macun yıllar içinde kuruyup ısı iletme özelliğini kaybediyor. Değiştirmek çok zor değil ama kasayı açmayı, soğutucuyu sökmeyi gerektiriyor; kendine güvenmiyorsan bu adımı bir teknik servise bırakmakta hiçbir sakınca yok. Ayrıca BIOS'taki fan eğrisi ayarlarından fanların daha erken hızlanmasını sağlayabilirsin: biraz daha gürültü, belirgin şekilde daha düşük sıcaklık.

Termal throttling'i fark etmek

İşlemci kritik sıcaklığa yaklaşınca kendi hızını düşürür, buna termal kısıtlama deniyor. Belirtisi şu: bilgisayar ilk beş dakika hızlı, sonra yavaşlıyor. İzleme programında sıcaklık tavana vururken frekansın düştüğünü aynı ekranda görebilirsin. Bunu görüyorsan performans sorunun yazılımdan değil, sıcaklıktan kaynaklanıyor.

Kapanışta Küçük