Yazılım Güncellemelerini Neden ve Nasıl Yapılır
Bir keresinde iki yıl boyunca "sonra hallederim" diyerek erteledigim bir güncelleme yüzünden bilgisayarımı sıfırdan kurmak zorunda kaldım. Tarayıcım artık bazı siteleri açmıyordu, banka uygulaması "desteklenmeyen sürüm" diyordu, üstüne bir de tanımadığım bir eklenti kendi kendine yüklenmişti. O günden sonra yazılım güncelleme işini takvimimde yeri olan bir alışkanlık haline getirdim. Kulağa sıkıcı gelebilir ama aslında haftada beş dakikalık bir iş; sadece nereye bakacağınızı bilmek gerekiyor.
Aşağıda hem "neden" tarafını hem de "nasıl" tarafını, kendi kullandığım sırayla anlatıyorum. Teknik bilgi gerektiren bir yeri yok, sadece sabırlı olmanız yeterli.
Güncellemeleri Ertelemek Neye Mal Oluyor
Güncelleme bildirimi geldiğinde çoğumuz "şu an işim var" deyip kapatıyoruz. Ben de yıllarca öyle yaptım. Ama o küçük pencerenin arkasında genelde üç farklı iş dönüyor ve üçü de doğrudan sizi ilgilendiriyor.
Güvenlik açıkları en çok eski sürümlerde avlanıyor
Bir program yazan ekip, bir açık bulunduğunda onu kapatan bir yama yayınlıyor. Ancak yamanın yayınlanması aynı zamanda açığın varlığını duyurmak anlamına da geliyor. Yani güncellemeyi yüklemediğiniz sürece, artık herkesin bildiği bir kapıyı açık bırakmış oluyorsunuz. En çok riski tarayıcı, e-posta programı ve PDF okuyucu gibi internetten gelen dosyayla doğrudan temas eden yazılımlar taşıyor.
Bu yüzden şifre yönetimi konusuna ne kadar özen gösteriyorsanız, güncellemelere de en az o kadar özen göstermeniz gerekiyor. Dünyanın en güçlü şifresini üretip eski sürüm bir tarayıcıya yazmanın pek anlamı yok.
Uyumsuzluk sorunları sinsi ilerliyor
Yazıcım bir gün aniden çalışmayı bıraktığında saatlerce kablo, priz, port kontrol ettim. Sorun sürücünün eski olmasıydı. Aynı şekilde eski bir ofis programı yeni formatta gelen dosyayı açamıyor, eski bir tarayıcı bazı siteleri bozuk gösteriyor. Bu tür sorunları "bilgisayar yaşlandı" sanıp panik yapmadan önce sürüm numaralarına bakmak çok zaman kazandırıyor.
Performans ve pil ömrü de bu işin içinde
Güncellemelerin sadece yeni özellik getirdiğini düşünmek yanlış. Yayın notlarını okuduğunuzda "bellek kullanımı azaltıldı" ya da "arka plan işlemleri optimize edildi" gibi satırlarla sık karşılaşırsınız. Tarayıcı hızınızın düşük olmasının nedeni bazen onlarca sekme değil, aylardır güncellenmemiş bir sürümdür. RAM tüketiminizi kontrol ederken sürüm bilgisini de not almanızı öneririm.
Pratikte Nasıl Yapıyorum
Şimdi işin uygulama kısmına gelelim. Benim yöntemim iki katmanlı: rutin işleri otomatiğe bağlamak, kritik olanları elle kontrol etmek.
Otomatik güncellemeyi doğru yerlerde açmak
Telefon uygulamaları, tarayıcı ve antivirüs gibi yazılımlarda otomatik güncellemeyi tereddütsüz açıyorum. Bunlar sık güncellenen, güncellemesi neredeyse hiç sorun çıkarmayan yazılımlar.
- Telefonda: Uygulama mağazasının ayarlarına girip otomatik güncellemeyi "yalnızca Wi-Fi üzerinden" seçeneğiyle açıyorum. Böylece mobil verim erimiyor.
- Tarayıcıda: Zaten arka planda kendini günceller ama etkinleşmesi için tarayıcının kapatılıp açılması gerekir. Bilgisayarını haftalarca uyku modunda bırakanlar bu yüzden eski sürümde kalıyor.
- İşletim sisteminde: Otomatik indirmeyi açık tutuyorum ama yükleme saatini gece yarısına ayarlıyorum. Sunum yaparken yeniden başlatma ekranı görmek istemezsiniz.
Elle kontrol ettiğim yazılımlar
Büyük sürüm atlamaları ve iş akışımın merkezinde olan programları otomatiğe bırakmıyorum. Örneğin video düzenleme, muhasebe programı ya da özel bir sürücü. Bunlarda ayın belli bir gününde şu sırayı izliyorum:
- Programı açıp Yardım menüsünden "Güncellemeleri denetle" bölümüne bakıyorum.
- Yeni sürüm varsa yayın notlarını okuyorum. "Arayüz yenilendi" yazıyorsa bir hafta bekleyip başkalarının deneyimini görüyorum.
- Yükleme öncesi önemli dosyalarımı harici diske kopyalıyorum. Bunu yapmak beni iki kez kurtardı.
- Yükleme bitince programı açıp temel işlemleri test ediyorum.
Güncelleme öncesi hazırlık listem
| Kontrol | Neden gerekli |
|---|---|
| Boş disk alanı | Büyük güncellemeler geçici dosya için yer ister; yarım kalan yükleme sorun çıkarır |
| Şarj veya priz | Yükleme sırasında kapanan cihaz bozuk kurulum bırakır |
| Kararlı internet | Kopan bağlantı indirmeyi baştan başlatır |
| Yedek | Geri dönmek istediğinizde tek güvenceniz |
Disk alanı konusunda sıkıntı yaşıyorsanız, güncelleme yapmadan önce gizli şekilde yer tutan dosyaları temizlemeniz iyi olur. Ben genelde eski kurulum dosyalarını ve indirilenler klasörünü boşaltarak birkaç gigabayt kazanıyorum.
Güncelleme sonrası bozulursa ne yapmalı
Nadiren de olsa yeni sürüm sorun çıkarabilir. Panik yapmayın. İlk adım cihazı yeniden başlatmak; sorunların yarısı burada çözülüyor. Çözülmezse programın eski sürümüne dönme (rollback) seçeneğine bakın, sürücülerde bu seçenek aygıt yöneticisinde bulunur. İşletim sistemi güncellemelerinde ise belirli bir güncellemeyi kaldırma imkânı var. Bir sonraki yamayı beklemek çoğu zaman en pratik yol.